ترکیب سهامداران ایران‌ خودرو و سایپا؛ سهم دولت، بخش خصوصی و سهام چرخه‌ای

ساختار مالکیت و نحوه توزیع سهام در دو خودروساز بزرگ کشور یعنی ایران‌خودرو و سایپا همواره یکی از مباحث کلیدی در تحلیل مدیریت و سیاست‌گذاری‌های صنعت خودروی ایران بوده است. داده‌های ارائه‌شده بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ترکیب سهامداران این دو مجموعه را در پنج بخش اصلی تفکیک می‌کند.

سهم مستقیم دولت و شرکت‌های وابسته در خودروسازی

بر اساس این آمار، سهم مستقیم دولت در ایران‌خودرو معادل ۵.۷ درصد و در سایپا ۱۶.۹ درصد است. با این حال، شرکت‌های وابسته به دولت و بانک‌ها نیز بخش قابل‌توجهی از سهام را در اختیار دارند؛ به‌طوری‌که سهم این نهادها در ایران‌خودرو به ۲۰.۹ درصد و در سایپا به ۱۴.۵ درصد می‌رسد. این موضوع نشان می‌دهد که نفوذ نهادهای شبه‌دولتی و دولتی فراتر از سهم مستقیم خود دولت است.

حضور بخش خصوصی و وضعیت سهام چرخه‌ای

بخش خصوصی در ایران‌خودرو سهمی برابر با ۲۳.۹ درصد دارد، در حالی که این رقم برای سایپا تنها ۸.۲ درصد ثبت شده است. از سوی دیگر، یکی از نکات قابل‌توجه در ساختار مالکیت این شرکت‌ها، پدیده «سهام چرخه‌ای» یا تودلی است؛ جایی که ۳۹.۷ درصد از سهام سایپا و ۲۳.۴ درصد از سهام ایران‌خودرو به شرکت‌های زیرمجموعه خودشان تعلق دارد که این امر نقش پررنگی در کنترل مدیریتی شرکت‌ها ایفا می‌کند.

سهم سهامداران خرد

در نهایت، سایر سهام‌داران خرد نیز در بازار سرمایه مالکیت بخشی از این دو شرکت را بر عهده دارند؛ سهم سهامداران خرد در شرکت ایران‌خودرو برابر با ۲۶.۱ درصد و در شرکت سایپا معادل ۲۰.۷ درصد است.

جمع‌بندی

آمار ترکیب سهامداران نشان می‌دهد که با وجود سهم مستقیم پایین دولت به‌ویژه در ایران‌خودرو، حضور سهام چرخه‌ای با سهم‌های ۳۹.۷ درصدی در سایپا و ۲۳.۴ درصدی در ایران‌خودرو به همراه شرکت‌های وابسته به دولت و بانک‌ها، ساختار مالکیتی پیچیده‌ای ایجاد کرده که مدیریت و سیاست‌گذاری را فراتر از سهم رسمی بخش خصوصی هدایت می‌کند.